Sprytne zbieranie deszczówki z dachu do każdej konewki

Deszczówkę z dachu najłatwiej zbierać przez rurę spustową do zamykanego zbiornika z kranem. Żeby wygodnie napełniać konewkę, warto ustawić pojemnik na stabilnym podwyższeniu i zostawić miejsce pod wylotem. Skuteczność takiego układu zależy jednak nie tylko od wielkości beczki: liczą się też powierzchnia dachu, czystość rynien oraz bezpieczne odprowadzenie wody, gdy zbiornik się zapełni.

Ile deszczówki można zebrać z dachu?

Punktem wyjścia jest prosta zależność: 1 mm opadu na 1 m² powierzchni daje około 1 litra wody przed uwzględnieniem strat. Do oszacowania zbioru używa się powierzchni dachu w rzucie poziomym, czyli powierzchni, jaką dach zajmuje na planie, a nie sumy powierzchni jego pochyłych połaci. Mnoży się ją przez wysokość opadu w milimetrach i współczynnik spływu.

Współczynnik spływu uwzględnia to, że nie cała woda trafia z dachu do rynny. Część pozostaje na pokryciu lub odpływa poza systemem. W jednym z badań domowych instalacji w Polsce do obliczeń przyjęto wartość 0,8. To użyteczne założenie do wstępnego rachunku, a nie stały parametr każdego dachu.

Przykładowo dach o rzucie 100 m² przy opadzie 10 mm otrzyma około 1000 litrów deszczu. Po zastosowaniu współczynnika 0,8 szacunkowy spływ wyniesie około 800 litrów. Do zbiornika może trafić mniej, jeśli część wody zostanie zatrzymana przez filtr albo zbiornik przepełni się w trakcie opadu. Ta różnica ma znaczenie przy zakupie pojemnika: niewielka beczka może szybko się napełnić nawet wtedy, gdy deszcz nie wydaje się szczególnie intensywny.

Roczne sumy pokazują potencjał, ale nie mówią, ile wody będzie dostępne w konkretnym tygodniu. Według informacji programu Mikroretencja z dachu o powierzchni około 100 m² można zebrać 50–70 tys. litrów rocznie, zależnie od opadów w regionie. Nie oznacza to, że wystarczy ustawić zbiornik o takiej pojemności ani że uda się wykorzystać cały spływ. Woda przychodzi podczas opadów, natomiast rośliny mogą potrzebować podlewania wtedy, gdy przez pewien czas nie pada.

Jaki zbiornik wybrać do podlewania konewką?

Jeśli zależy ci przede wszystkim na napełnianiu konewki, zacznij od miejsca poboru wody. Kran w dolnej części zbiornika pozwala nalewać ją bez zdejmowania pokrywy i sięgania do środka. Pojemnik powinien stać na równym, stabilnym podłożu; gdy umieszczasz go na podstawie, musi ona utrzymać również ciężar wody po napełnieniu. Wylot kranu ustaw na takiej wysokości, by dało się podstawić pod niego używaną konewkę.

Pojemność dobierz do trzech rzeczy: ilości wody spływającej z podłączonej części dachu, tempa podlewania oraz miejsca na działce. Nie każdy zbiornik jest zasilany całym dachem — jeśli podłączasz go do jednej rury spustowej, oszacuj powierzchnię odprowadzającą wodę właśnie do tej rury. Następnie zastanów się, ile wody zwykle zużywasz między opadami. Duży dach i mały pojemnik oznaczają częste przelewanie nadmiaru; pojemnik znacznie większy niż potrzebny może z kolei zajmować miejsce bez wyraźnej korzyści.

Przy podlewaniu różnych części ogrodu czasem wygodniejsze od jednego odległego punktu poboru są mniejsze pojemniki ustawione bliżej roślin. Skraca to drogę, którą trzeba nosić pełną konewkę. Jeśli jednak rozdzielasz wodę do kilku pojemników, zadbaj o stabilne ustawienie i osłonięcie każdego z nich. Wybór między jednym większym zbiornikiem a kilkoma mniejszymi zależy więc nie tylko od pojemności, lecz także od układu ogrodu.

Jak poprowadzić wodę z rynny do beczki?

Najprostszy zestaw tworzą rynna, rura spustowa, element kierujący wodę do zbiornika oraz sam pojemnik. Przed montażem sprawdź, czy rynny nie są zatkane liśćmi i czy woda spływa tam, gdzie planujesz ją odbierać. Niesprawna rynna może przelewać wodę poza zbiornikiem, niezależnie od jego pojemności.

Przy dopływie warto umieścić filtr lub koszyczek zatrzymujący liście i większe zanieczyszczenia. Nie zastępuje on czyszczenia rynien, ale ogranicza ilość materiału dostającego się do beczki. Do codziennego korzystania z wody przydają się cztery rozwiązania:

  • Pokrywa ogranicza wpadanie liści i innych zanieczyszczeń do zbiornika.
  • Kran umożliwia napełnianie konewki bez nabierania wody od góry.
  • Stabilna podstawa daje miejsce na konewkę pod kranem, jeśli wylot jest nisko.
  • Przelew odprowadza nadmiar wody po zapełnieniu pojemnika.

Przelew wymaga szczególnej uwagi. Podczas opadu do pełnego zbiornika nadal dopływa woda z dachu, dlatego nadmiar powinien mieć wyznaczoną drogę odpływu, która nie prowadzi go pod ścianę ani ku fundamentom. Samo ustawienie beczki przy rurze spustowej nie rozwiązuje tego problemu.

Jak utrzymać wodę w stanie odpowiednim do podlewania?

Zbiornik na deszczówkę nie powinien pozostawać otwarty. Pokrywa oraz kontrola dopływu ograniczają ilość zabrudzeń, a regularne usuwanie liści z filtra pomaga utrzymać swobodny przepływ. Co pewien czas warto też zajrzeć do pojemnika i usunąć osad, jeśli się nagromadził. Zaniedbany filtr może utrudniać dopływ, natomiast brud zalegający w rynnie będzie trafiał do instalacji przy kolejnych opadach.

Deszczówka z dachu jest przede wszystkim wodą do zastosowań niepitnych, takich jak podlewanie ogrodu. Po drodze ma kontakt z pokryciem dachowym, rynnami i zanieczyszczeniami osiadającymi na ich powierzchni. Filtr zatrzymujący liście nie czyni jej wodą pitną, dlatego nie należy traktować zawartości beczki jak wody do picia.

Warto również obserwować poziom napełnienia. Pełny zbiornik nie przechwyci kolejnego deszczu, ale nie ma sensu opróżniać go tylko po to, by zrobić miejsce, jeśli rośliny nie potrzebują podlewania. Najlepszy rytm korzystania z zapasu wynika z pogody i potrzeb ogrodu: zatrzymujesz wodę, gdy pada, i używasz jej wtedy, gdy może zastąpić wodę z sieci.

Co rzeczywiście daje zbieranie deszczówki?

Dobrze dobrana instalacja pozwala wykorzystać wodę, która inaczej spłynęłaby z dachu poza ogród. Jej korzyść jest jednak różna w zależności od miejsca i sposobu użytkowania. Analiza opadów z 50 stacji meteorologicznych w Polsce za lata 1951–2013 wykazała średnią roczną sumę 618 mm, ale wartości różniły się znacznie między miejscowościami: od 480 mm w Lesznie do ponad 1000 mm w Zakopanem. Dlatego szacunek sporządzony dla jednego regionu nie musi odpowiadać warunkom na innej działce.

Znaczenie ma też wielkość ogrodu. W badaniu dotyczącym zachodnio-centralnej Polski analizowano dach o powierzchni 100 m² i mały ogród o podobnej powierzchni. Oszacowano, że zebrana woda mogłaby pokryć 18–25% rocznego zapotrzebowania tego ogrodu na podlewanie. To wynik dla przyjętych warunków, nie obietnica takiej samej oszczędności w każdym gospodarstwie.

W praktyce najbardziej „sprytny” system nie musi być rozbudowany. Powinien przechwytywać wodę z właściwej rury spustowej, chronić zbiornik przed zabrudzeniami, bezpiecznie odprowadzać nadmiar i pozwalać bez wysiłku podstawić konewkę pod kran. Dopiero połączenie tych cech sprawia, że zebrana deszczówka staje się wygodnym zapasem do codziennego podlewania.

Przeczytaj również: